Schurftpoten bij kippen behandelen

Schurftpoten — ook wel kalkkiep, schubpoten of pootschurft genoemd — is een veelvoorkomende aandoening bij kippen die wordt veroorzaakt door de schurftmijt Knemidocoptes mutans. Deze piepkleine mijten graven zich in onder de schubben van de poten en veroorzaken ontstekingen, verdikkingen en korstvorming. Het ziet er pijnlijk uit en dat is het ook: onbehandeld kan schurftpoten leiden tot kreupelheid en chronische pijn. Het goede nieuws is dat de behandeling relatief eenvoudig is als je er op tijd bij bent. In dit artikel leggen we uit hoe je schurftpoten herkent en effectief behandelt.

Wat veroorzaakt schurftpoten?

De veroorzaker is de schurftmijt Knemidocoptes mutans, een microscopisch klein beestje dat zijn hele leven doorbrengt op de kip. In tegenstelling tot bloedluis, die in het hok leeft en alleen 's nachts op de kip komt, leeft de schurftmijt permanent onder de schubben van de poten. Daar graaft hij tunneltjes, legt eitjes en voedt zich met huidcellen en weefselvocht.

De besmetting verloopt langzaam. Het kan weken tot maanden duren voordat de eerste symptomen zichtbaar worden. Overdracht vindt plaats via direct contact tussen kippen, bijvoorbeeld via de zitstokken waar alle kippen met hun poten op staan. Oudere kippen en kippen met een verzwakt immuunsysteem zijn gevoeliger, maar in principe kan elke kip besmet raken.

Het is belangrijk om te weten dat schurftpoten niet vanzelf overgaat. Zonder behandeling wordt het alleen maar erger. De schubben raken steeds meer vervormd, de poten zwellen op en in ernstige gevallen kunnen de tenen afsterven. Bovendien besmetten aangetaste kippen hun hokgenoten, dus één kip met schurftpoten betekent dat je de hele groep moet controleren en preventief behandelen.

Schurftpoten herkennen

Gezonde kippenpoten hebben gladde, plat liggende schubben die netjes over elkaar vallen, vergelijkbaar met dakpannen. Bij schurftpoten beginnen de schubben op te staan en los te komen van de huid eronder. In het beginstadium zie je lichte onregelmatigheden en een droog, poederig oppervlak op de poten.

Naarmate de aandoening vordert, worden de schubben dikker, ruwer en grijs-wit van kleur. Er vormen zich korsten die steeds dikker worden — soms wel een halve centimeter dik. De poten zien er knobbelig en misvormd uit, alsof er kalk op zit, vandaar de naam kalkkiep. In dit stadium heeft de kip vaak pijn en kan ze kreupel gaan lopen.

In ernstige gevallen breiden de schurftmijten zich uit naar de hakken, de kniegewrichten en soms zelfs de kam en lellen. De poten kunnen zo dik en vervormd raken dat de kip nauwelijks nog kan lopen of op stok kan gaan. Op dit punt is dierenarstshulp dringend gewenst, want er kan sprake zijn van secundaire bacteriële infecties die antibiotica vereisen.

Behandeling stap voor stap

De behandeling van schurftpoten is gelukkig vrij eenvoudig en kun je zelf thuis uitvoeren, mits je er niet te laat bij bent. Het doel is tweeledig: de mijten doden en de beschadigde huid laten herstellen. De meest gebruikte en effectieve methode is het behandelen van de poten met een olieachtige substantie die de mijten verstikt.

Begin met het weken van de poten in een bak lauwwarm water met een scheutje groene zeep of een mild ontsmettingsmiddel. Laat de poten vijf tot tien minuten weken om de korsten zacht te maken. Probeer niet om de korsten geforceerd te verwijderen — dit is pijnlijk en kan bloedingen veroorzaken. De korsten die loskomen tijdens het weken, kun je voorzichtig verwijderen, maar laat vastzittende korsten met rust.

Droog de poten af en breng vervolgens een dikke laag vaseline, kokosolie of speciale schurftpotencrème aan op de poten, van de tenen tot boven de hakken. Zorg dat de olie goed in alle kieren en onder de schubben komt. De olie verstikt de mijten en verhindert dat ze kunnen ademen. Sommige kippenhouders mengen een paar druppels tea tree olie of lavendelolie door de vaseline voor extra werking, al is hier geen wetenschappelijk bewijs voor. Gebruik tea tree olie spaarzaam, want in hoge concentraties kan het irriterend zijn.

Behandelschema en vervolg

Herhaal de behandeling om de drie tot vier dagen, gedurende minimaal drie weken. Dit is nodig omdat de olie wel de volwassen mijten doodt maar niet altijd de eitjes bereikt. Door regelmatig te behandelen, pak je ook de nieuw uitgekomen mijten aan voordat ze zich kunnen voortplanten.

Na twee tot drie weken behandeling zou je verbetering moeten zien. De korsten worden zachter en beginnen los te laten, en daaronder groeit nieuwe, gezonde huid met gladde schubben. Het volledige herstel kan twee tot drie maanden duren, afhankelijk van de ernst van de aandoening. Oude, dikke korsten groeien pas helemaal weg als de schubben zich volledig vernieuwen.

Behandel niet alleen de aangetaste kip maar ook alle kippen die in hetzelfde hok leven. Zelfs kippen die nog geen symptomen vertonen, kunnen al besmet zijn. Een preventieve behandeling met vaseline op de poten voorkomt dat de besmetting zich verder verspreidt. Maak daarnaast de zitstokken schoon en behandel ze met olie of een parasietenbestrijdingsmiddel, want de zitstokken zijn een belangrijke besmettingsbron.

Wanneer naar de dierenarts?

In de meeste gevallen kun je schurftpoten zelf behandelen, maar er zijn situaties waarin je een dierenarts moet raadplegen. Als de poten ernstig gezwollen en ontstoken zijn, als de kip koorts heeft of als je tekenen van een secundaire infectie ziet (roodheid, warmte, pus), is professionele hulp nodig. De dierenarts kan een middel op basis van ivermectine voorschrijven, dat de mijten van binnenuit doodt.

Ivermectine is zeer effectief maar moet correct gedoseerd worden en heeft een wachttijd voor eieren — gedurende een bepaalde periode na de behandeling mag je de eieren niet eten. Je dierenarts kan je hierover adviseren. Gebruik nooit op eigen houtje ivermectine die bestemd is voor andere diersoorten, want de dosering verschilt per diersoort en een overdosis kan ernstige bijwerkingen hebben.

Preventie is ook hier belangrijk. Controleer de poten van je kippen regelmatig, bijvoorbeeld als je ze 's avonds van de stok haalt voor een gezondheidscheck. Nieuwe kippen die je aan je groep toevoegt, moeten altijd gecontroleerd worden op schurftpoten voordat ze bij de rest komen. Een preventieve behandeling van de poten met vaseline bij nieuw aangekochte kippen is een verstandige voorzorgsmaatregel die weinig moeite kost maar veel problemen kan voorkomen.