Je kippenhok winterklaar maken

De Nederlandse winters kunnen behoorlijk guur zijn, met temperaturen die regelmatig onder het vriespunt zakken, gepaard met regen, wind en af en toe sneeuw. Hoewel kippen van nature vrij winterhard zijn, is het belangrijk om je kippenhok goed voor te bereiden op de koude maanden. Een goed winterklaar hok houdt je kippen warm, droog en gezond, terwijl een slecht voorbereid hok kan leiden tot bevroren kammen, luchtwegproblemen en een forse daling in de eierproductie. In dit artikel lees je precies hoe je jouw hok klaarmaakt voor de winter.

Tocht dichten, ventilatie behouden

Het allerbelangrijkste bij het winterklaar maken van je hok is het vinden van de juiste balans tussen het dichten van tocht en het behouden van ventilatie. Dit klinkt tegenstrijdig, maar er is een groot verschil. Tocht is een koude luchtstroom die direct op de kippen blaast, en dit moet je absoluut voorkomen. Ventilatie is de langzame uitwisseling van lucht die vocht en ammoniak afvoert, en dit is juist essentieel.

Loop je hok na op kieren en spleten waar koude wind doorheen kan blazen, vooral rond deuren, luiken en de onderkant van de wanden. Dicht deze met tochtstrips, kit of latjes. Controleer ook of het dak nog waterdicht is en repareer eventuele lekkages. Een nat hok is in de winter desastreus voor de gezondheid van je kippen: vocht in combinatie met kou is een recept voor luchtweginfecties.

De ventilatieopeningen, die idealiter hoog in de wanden of in de nok van het dak zitten, laat je juist open. De warme, vochtige lucht die de kippen produceren stijgt op en moet kunnen ontsnappen. Als je de ventilatie afsluit, bouwt zich vocht op in het hok, condenseren er druppels op het plafond, en ontstaat er een broeierige atmosfeer waarin schimmels en bacteriën gedijen.

Een eenvoudige test: ga op een koude dag in het hok zitten en voel of er luchtstromen direct op zithoogte van de kippen zijn. Is dat het geval, dan is er tocht die je moet aanpakken. Voel je alleen bewegende lucht bij de ventilatieopeningen boven, dan zit je goed.

Isolatie en warmte

In de meeste Nederlandse winters is extra isolatie van het kippenhok niet strikt noodzakelijk, zeker niet voor winterharde rassen. Kippen produceren zelf warmte en kunnen temperaturen tot zo'n -10°C prima aan, mits ze droog zitten en uit de tocht zijn. Maar als je hok van dun hout is of als je kwetsbare rassen houdt zoals zijdehoentjes, kan wat extra isolatie geen kwaad.

Isoleren doe je het makkelijkst door de binnenwanden te bekleden met platen piepschuim of tempexplaten, afgedekt met een dunne multiplex plaat zodat de kippen er niet aan kunnen pikken. Piepschuim is licht, goedkoop en isoleert prima. Let erop dat je de ventilatieopeningen niet afdekt.

Een extra dikke laag strooisel op de vloer helpt ook als isolatie. De zogenaamde diepstrooiselmethode werkt uitstekend in de winter: in plaats van het hok wekelijks helemaal schoon te maken, voeg je regelmatig een verse laag strooisel toe bovenop de bestaande laag. Het composteringsproces dat onderin plaatsvindt, genereert een beetje warmte. Zorg wel voor een goede ventilatie en keer het strooisel regelmatig om met een hooivork.

Een warmtelamp of verwarmingspaneel is in een Nederlands klimaat zelden nodig en brengt zelfs risico's met zich mee. Warmtelampen zijn een veelvoorkomende oorzaak van hokbranden, vooral in combinatie met stof en stro. Gebruik ze alleen in uiterste noodsituaties, bij extreme kou onder de -15°C, en dan alleen een keramische warmtestraler die geen licht geeft.

Water en voeding in de winter

Een van de praktische uitdagingen in de winter is het bevriezen van het drinkwater. Kippen moeten altijd toegang hebben tot vers, vloeibaar water, en bij vorst kan het water binnen enkele uren bevriezen. Er zijn verschillende oplossingen voor dit probleem.

De eenvoudigste methode is om het water twee tot drie keer per dag te verversen. Gebruik een stevige rubber emmer of bak die je makkelijk kunt leeggooien en opnieuw vullen. Rubber bevriest minder snel dan metaal en barst niet zoals plastic. Een andere optie is een verwarmde drinkbak, die je bij gespecialiseerde pluimveewinkels kunt kopen. Deze houden het water net boven het vriespunt en werken op een laag wattage.

Op het gebied van voeding hebben kippen in de winter iets meer energie nodig om hun lichaamstemperatuur op peil te houden. Geef 's avonds voor het slapengaan een handvol gemengd graan. Het verteringsproces van graan genereert meer lichaamswarmte dan legmeel, waardoor de kippen 's nachts iets warmer blijven. Dit is overigens een aanvulling op het reguliere legmeel, geen vervanging ervan.

Verse groenten en fruit zijn ook in de winter belangrijk voor de vitaminevoorziening. Boerenkool, winterwortel en appels zijn in de winter makkelijk te krijgen en worden door kippen gretig gegeten. Een blok suet of een vetbol voor kippen is een extra energiebron die veel hobbyhouders in de winter aanbieden.

Bevroren kammen en poten voorkomen

Bij strenge vorst lopen kippen het risico op bevriezing van hun kam, lellen en tenen. Vooral kippen met grote, enkele kammen zijn kwetsbaar. Bevroren kamweefsel wordt zwart en sterft af, wat pijnlijk is voor de kip en de kam permanent misvormt.

Je kunt bevriezing voorkomen door de kammen en lellen in te smeren met vaseline of een speciale balsem. Dit creëert een beschermende laag die het vocht buitenhoudt en de huid isoleert tegen de kou. Doe dit voor het slapengaan op nachten dat strenge vorst wordt verwacht. Rassen met rozen- of erwtenkammen, zoals de Wyandotte, zijn minder gevoelig voor bevriezing.

Voor de poten geldt: zorg dat de zitstokken breed genoeg zijn zodat de kippen hun tenen eromheen kunnen krullen en met hun buikveren kunnen bedekken. Een platte, brede stok of balk is in de winter zelfs beter dan een ronde stok, omdat de kippen hun poten dan helemaal plat kunnen houden en met hun lichaam warm houden.

Raadpleeg een dierenarts bij twijfel als je vermoedt dat een kip bevriezingsverschijnselen heeft. Vroege behandeling kan erger voorkomen. Breng een kip met verdachte bevriezing nooit direct in een warme ruimte, maar laat het weefsel langzaam opwarmen.

Licht en eierproductie in de winter

De eierproductie van kippen daalt in de winter aanzienlijk, en bij veel rassen stopt hij zelfs helemaal. Dit is een natuurlijke reactie op de kortere dagen: kippen hebben minimaal 14 tot 16 uur licht per dag nodig om optimaal te leggen. In de Nederlandse winter zijn er slechts 7 tot 8 uur daglicht, ruim onvoldoende voor de eierproductie.

Je kunt de leg op peil houden door kunstlicht te gebruiken in het hok. Een eenvoudige lamp op een tijdschakelaar die 's ochtends vroeg aangaat, zodat de totale daglengte 14 tot 16 uur wordt, is voldoende. Gebruik een zacht, warm licht en geen felle tl-verlichting. Laat het licht niet abrupt uitdoen maar dim het geleidelijk of laat een klein nachtlampje branden zodat de kippen de tijd hebben om hun zitstok op te zoeken.

Er zijn echter kippenhouders die ervoor kiezen om hun kippen in de winter gewoon met rust te laten en de natuurlijke rustperiode te respecteren. De rui en de winterstop geven het lichaam van de kip de kans om te herstellen, wat op de lange termijn goed is voor de gezondheid en de legduur. Beide benaderingen hebben voor- en nadelen, en de keuze hangt af van jouw prioriteiten.

Wat je ook kiest, zorg ervoor dat je kippen ook op korte winterdagen de kans hebben om naar buiten te gaan. Zelfs bij koud weer gaan de meeste kippen graag even de ren in om te scharrelen. Leg wat stro of bladeren in de ren zodat ze niet op bevroren of natte grond hoeven te staan.