Waarom kippen grit en kalk nodig hebben

Als je voor het eerst kippen houdt, hoor je al snel dat je grit en kalk moet bijvoeren. Maar wat is dat eigenlijk precies, en waarom is het zo belangrijk? Kippen hebben namelijk geen tanden — ze kunnen hun voedsel niet kauwen zoals wij dat doen. In plaats daarvan gebruiken ze kleine steentjes om het eten in hun spiermaag fijn te malen. Daarnaast hebben leggende kippen enorme hoeveelheden calcium nodig voor het vormen van eischalen. In dit artikel leggen we uit wat het verschil is tussen grit en kalk, waarom beide onmisbaar zijn en hoe je ze het beste kunt aanbieden.

Hoe de vertering van een kip werkt

Om te begrijpen waarom grit zo belangrijk is, moet je weten hoe het spijsverteringssysteem van een kip werkt. Wanneer een kip voedsel oppikt, gaat dit eerst naar de krop — een soort voorraadkamer in de hals waar het voedsel wordt geweekt en zacht gemaakt. Vanuit de krop gaat het naar de kliermaag, waar enzymen worden toegevoegd.

Vervolgens komt het voedsel in de spiermaag, ook wel maagspier of ventriculus genoemd. Dit is een ongelooflijk sterk spierorgaan dat het voedsel letterlijk fijnmaalt. Maar de spiermaag kan dit niet alleen — het heeft kleine, harde steentjes nodig om als maalstenen te fungeren. Deze steentjes zijn het grit. Zonder grit kan een kip haar voedsel niet goed vermalen en worden voedingsstoffen slecht opgenomen. Dit kan leiden tot verstoppingen, voedingstekorten en uiteindelijk gezondheidsproblemen.

Kippen die vrije uitloop hebben op natuurlijke grond, pikken zelf kleine steentjes en zandkorrels op. Maar zelfs dan is het verstandig om extra grit aan te bieden, want niet alle grondsoorten bevatten voldoende geschikte steentjes. Kippen die vooral in een hok met strooisel of in een ren op zand verblijven, zijn volledig afhankelijk van het grit dat jij ze geeft.

Het verschil tussen maagkiezel en oesterschelpgrit

Er bestaan twee soorten grit die elk een andere functie hebben, en het is belangrijk om het verschil te kennen. Maagkiezel, ook wel onoplosbaar grit of flintstones genoemd, bestaat uit kleine, harde steentjes van graniet of vuursteen. Deze steentjes blijven lang in de spiermaag zitten en dienen als maalstenen. Ze lossen niet op en moeten regelmatig worden aangevuld naarmate ze door het malen kleiner worden.

Oesterschelpgrit, ook wel kalkhoudend grit of oplosbaar grit genoemd, is heel iets anders. Dit bestaat uit fijngemalen oesterschelpen of kalksteenbrokjes. In tegenstelling tot maagkiezel lost oesterschelpgrit wél op in de maag en levert het calcium. Dit calcium is essentieel voor de vorming van stevige eischalen. Een leggende kip heeft dagelijks ongeveer vier tot vijf gram calcium nodig, en het grootste deel daarvan gaat naar de eischaal.

Je kippen hebben beide soorten nodig. Maagkiezel voor de vertering en oesterschelpgrit voor de calciumvoorziening. Sommige merken bieden een combinatieproduct aan, maar het is beter om ze apart aan te bieden. Zo kunnen je kippen zelf bepalen hoeveel van elk ze nodig hebben.

Tekenen van een calcium- of grittekort

Als je kippen te weinig calcium binnenkrijgen, zie je dit het eerst aan de eieren. Dunne, breekbare eischalen, eieren zonder schaal (zogenaamde windeieren) of een rimpelig schaaloppervlak zijn duidelijke signalen. In ernstige gevallen kunnen kippen helemaal stoppen met leggen of kan een ei vastzitten in de leggang — een levensbedreigende situatie die legpensnood heet.

Een tekort aan maagkiezel is minder zichtbaar maar minstens zo problematisch. Kippen die hun voedsel niet goed kunnen vermalen, nemen minder voedingsstoffen op. Ze kunnen vermageren ondanks voldoende voer, waterige mest produceren of een opgezette krop ontwikkelen. Een krop die 's ochtends nog vol aanvoelt terwijl de kip de hele nacht niet heeft gegeten, kan wijzen op een verteringsprobleem.

Let ook op het gedrag van je kippen. Kippen met een calciumtekort gaan soms obsessief aan eieren pikken of eten hun eigen eischalen op — een teken dat hun lichaam wanhopig op zoek is naar calcium. Dit pikgedrag kan een slechte gewoonte worden die moeilijk af te leren is, dus het is beter om het te voorkomen door altijd voldoende oesterschelpgrit beschikbaar te hebben.

Hoe bied je grit en kalk aan?

De eenvoudigste en beste methode is het plaatsen van aparte bakjes met maagkiezel en oesterschelpgrit in of bij het kippenhok. Gebruik stevige bakjes die niet omgegooid kunnen worden — een laag, zwaar aardewerken schaaltje of een aan de wand bevestigde voerbak werkt goed. Kippen zijn uitstekend in staat om zelf te reguleren hoeveel grit ze nodig hebben, dus je hoeft het niet door het voer te mengen.

Vul de bakjes bij wanneer ze leeg raken. Afhankelijk van het aantal kippen en het seizoen kan dit wekelijks of tweewekelijks nodig zijn. In de legperiode (voorjaar en zomer) nemen kippen meer oesterschelpgrit op dan in de winter. Tijdens de rui hebben kippen juist meer eiwit nodig en minder calcium, maar houd het grit wel beschikbaar.

Kies de juiste korrelgrootte voor je kippen. Voor volwassen kippen is een korrelgrootte van twee tot vier millimeter ideaal. Voor kuikens en jonge kippen gebruik je fijner grit, speciaal kuikengrit, dat in de dierenwinkel verkrijgbaar is. Geef kuikens grit vanaf de eerste week, vooral als ze naast kuikenvoer ook andere dingen eten zoals insecten of gras.

Alternatieven en aanvullingen

Naast commercieel grit zijn er ook natuurlijke bronnen van calcium die je kunt aanbieden. Droog je eigen eierschalen, bak ze tien minuten in de oven op 180 graden om eventuele bacteriën te doden, en maal ze fijn. Dit gerecyclede calcium is gratis en effectief. Maal de schalen wel fijn genoeg zodat je kippen ze niet herkennen als eieren — anders kunnen ze eierpikgedrag ontwikkelen.

Sommige kippenhouders geven kalkblokken, vergelijkbaar met de blokken die voor parkieten worden verkocht maar dan in een grotere maat. Deze dienen als aanvulling op oesterschelpgrit en geven je kippen ook iets om aan te pikken, wat verveling tegengaat. Kalkblokken bevatten vaak ook extra mineralen en sporenelementen.

Let op dat je nooit bouwzand of kleigrond als vervanging voor grit gebruikt. Deze materialen bevatten niet de juiste hardheid en kunnen zelfs schadelijke stoffen bevatten. Gebruik altijd grit dat specifiek voor pluimvee is bedoeld. Het is goedkoop, overal verkrijgbaar bij dierenwinkels en agrarische leveranciers, en een zak gaat lang mee. Een kleine investering die een groot verschil maakt voor de gezondheid van je kippen en de kwaliteit van hun eieren.