Kippen die vrij rondlopen in de tuin scharrelen, pikken en proeven van alles wat ze tegenkomen. Gelukkig hebben kippen van nature een goed instinct en vermijden ze de meeste giftige planten. Maar dit instinct is niet onfeilbaar, vooral niet bij kippen die weinig alternatief groen tot hun beschikking hebben of bij jonge kippen die nog niet geleerd hebben wat eetbaar is. Als verantwoorde kippenhouder is het verstandig om te weten welke planten in je tuin een risico vormen. In dit artikel bespreken we de meest voorkomende giftige planten, de symptomen van vergiftiging en hoe je je tuin veilig maakt voor je kippen.
Veelvoorkomende giftige tuinplanten
Veel populaire tuinplanten zijn giftig voor kippen. De taxus (Taxus baccata) is een van de gevaarlijkste: alle delen behalve het rode vruchtvlees bevatten het alkaloid taxine, dat al in kleine hoeveelheden dodelijk kan zijn. Taxushagen komen in veel Nederlandse tuinen voor, dus controleer of je kippen er niet bij kunnen.
De oleander is een andere zeer giftige plant die soms in kuipvorm op terrassen staat. Alle delen van de oleander zijn giftig, inclusief het water waarin takken hebben gestaan. Ook de vingerhoedskruid (Digitalis) bevat hartglycosiden die ernstige vergiftiging kunnen veroorzaken. Deze plant komt zowel in tuinen als in het wild voor.
De hortensia, hoewel minder dodelijk, kan bij inname maag-darmklachten veroorzaken door de cyanogene glycosiden in de bladeren en bloemen. Hetzelfde geldt voor rhododendron en azalea, die grayanotoxine bevatten. Kippen eten doorgaans niet van deze planten vanwege de bittere smaak, maar het risico is niet uitgesloten, vooral in de winter wanneer er weinig ander groen beschikbaar is.
Nachtschade-achtigen en moestuinplanten
Een categorie die speciale aandacht verdient zijn de nachtschade-achtigen (Solanaceae). De groene delen van tomatenplanten, aardappelplanten en paprikaplanten bevatten solanine, een giftig alkaloid. Rijpe tomaten en paprika's zelf zijn niet giftig voor kippen — het gaat specifiek om de stengels, bladeren en onrijpe vruchten.
Groene aardappelen en aardappelkiemen bevatten eveneens solanine en mogen niet aan kippen worden gevoerd. Kook aardappelen goed door voordat je ze als restje aan je kippen geeft, en verwijder groene plekken. De bitterzoet (Solanum dulcamara) is een wilde nachtschade die vaak langs hekken en in heggen groeit en eveneens giftig is.
Rabarberblad is een andere veelvoorkomende moestuinplant die giftig is voor kippen. De bladeren bevatten hoge concentraties oxaalzuur, dat nierschade kan veroorzaken. De stelen zijn minder problematisch, maar bied ze voor de zekerheid niet aan. Bonen — vooral rauwe bruine bonen en tuinbonen — bevatten lectines die giftig zijn. Goed gekookt zijn ze onschadelijk.
Wilde planten en bomen
Ook in de vrije natuur zijn er planten waar je kippen beter niet bij kunnen. Waterscheerling is een van de giftigste wilde planten in Nederland en groeit langs sloten en waterpartijen. De hele plant is giftig, maar vooral de wortel. Als je kippen uitloop hebben nabij sloten of vijvers, controleer dan of er geen waterscheerling groeit.
De jacobskruiskruid is een andere gevaarlijke wilde plant. De pyrrolizidine-alkaloiden die het bevat veroorzaken leverschade, en het verraderlijke is dat de schade cumulatief is: kleine hoeveelheden over langere tijd kunnen ernstige gevolgen hebben. Jacobskruiskruid is herkenbaar aan zijn gele bloemen en komt veel voor langs wegbermen en in weilanden.
Enkele bomen waarvan delen giftig zijn voor kippen zijn de eik (onrijpe eikels en bladeren bevatten tannines), de vlier (onrijpe bessen, bladeren en bast) en de reeds genoemde taxus. Rijpe vlierbessen en goed doorgekookte vlierbloesemsiroop zijn daarentegen prima. Kippen eten doorgaans niet van boomschors of onrijpe vruchten, maar in de herfst vallen er soms eikels in de kippenren die in grote hoeveelheden problemen kunnen geven.
Symptomen van vergiftiging herkennen
De symptomen van plantenvergiftiging bij kippen variëren afhankelijk van de plant en de ingenomen hoeveelheid. Veelvoorkomende vroege symptomen zijn lusteloosheid, verminderde eetlust, diarree en een opvallend rustig gedrag. De kip kan apart gaan zitten van de groep en er "opgebol" uitzien met opgezette veren.
Bij ernstiger vergiftiging kunnen neurologische symptomen optreden, zoals coördinatieproblemen, trillingen, krampen of een ongewone gang. Ademhalingsproblemen, een blauwe of paarse verkleuring van de kam en lellen, en overmatig speekselen zijn alarmsignalen die om direct ingrijpen vragen.
Als je vermoedt dat een kip een giftige plant heeft gegeten, raadpleeg dan zo snel mogelijk een dierenarts. Probeer te identificeren welke plant de kip heeft gegeten en neem indien mogelijk een monster mee. Er is helaas geen universeel tegengif, maar de dierenarts kan ondersteunende behandeling bieden. Bij veel vergiftigingen is snel handelen het verschil tussen leven en dood. Neem bij twijfel altijd contact op met een dierenarts — liever een keer te veel dan te weinig.
Je tuin veilig maken voor kippen
De beste strategie is preventie. Loop je tuin door en identificeer alle planten die potentieel giftig zijn. Verwijder de planten die het gevaarlijkst zijn, zoals taxus, oleander en vingerhoedskruid. Planten die moeilijk te verwijderen zijn, zoals een gevestigde taxushaag, kun je afschermen met gaas zodat de kippen er niet bij kunnen.
Zorg ervoor dat je kippen altijd voldoende veilig groen ter beschikking hebben. Kippen die genoeg gras, klaver en andere eetbare planten hebben, zijn veel minder geneigd om aan giftige planten te knabbelen. Een goed ingezaaide uitloop met een mengsel van graszaad en klaver is de beste preventie. Je kunt ook regelmatig verse groenten, fruit en kruiden aanbieden als aanvulling.
Let ook op tuinafval en snoeisel. Gooi snoeisel van giftige planten niet in de kippenren en laat het niet op hopen liggen waar kippen bij kunnen. Composteer giftig snoeisel apart of voer het af via de groenbak. Controleer je tuin bij voorkeur elk voorjaar opnieuw, want wilde planten als jacobskruiskruid kunnen spontaan opkomen. Met een beetje oplettendheid en de juiste voorzorgsmaatregelen kun je je kippen veilig laten scharrelen in je tuin zonder je zorgen te hoeven maken.
Veelgestelde Vragen
De groene delen van tomatenplanten (stengels, bladeren en onrijpe vruchten) bevatten solanine en zijn giftig voor kippen. Rijpe tomaten zelf zijn daarentegen veilig en worden door de meeste kippen graag gegeten.
Kippen hebben van nature een goed instinct en vermijden meestal giftige planten vanwege hun bittere smaak. Maar dit instinct is niet onfeilbaar, vooral bij jonge kippen of wanneer er weinig alternatief groen beschikbaar is. Preventie is daarom altijd verstandig.
Raadpleeg zo snel mogelijk een dierenarts. Probeer te identificeren welke plant is gegeten en neem een monster mee. Er is geen universeel tegengif, maar de dierenarts kan ondersteunende behandeling bieden. Snel handelen is cruciaal.
Taxus, oleander en vingerhoedskruid behoren tot de gevaarlijkste planten omdat ze al in kleine hoeveelheden dodelijk kunnen zijn. Verwijder deze planten uit de kippenuitloop of scherm ze af met gaas.
