Elke kippenhouder krijgt er vroeg of laat mee te maken: een kip die maar op het nest blijft zitten, nauwelijks eet of drinkt, en boos wordt als je haar probeert weg te halen. Je kip is broeds geworden. Bij sommige rassen, zoals zijdehoentjes, gebeurt dit bijzonder vaak. Broedsdrift is een natuurlijk gedrag waarbij de hormonen van de kip haar aanzetten om eieren uit te broeden. Maar wat als je helemaal geen kuikens wilt, of als er niet eens een haan in de koppel loopt? In dit artikel lees je wat je kunt doen met een broedse kip, hoe je de broedsdrift kunt doorbreken als dat nodig is, en wanneer je haar juist haar gang moet laten gaan.
Broedsdrift herkennen
Een broedse kip is doorgaans goed te herkennen. Ze blijft urenlang of zelfs de hele dag en nacht op het nest zitten en weigert er vrijwillig af te komen. Als je haar benadert of probeert op te tillen, zet ze haar veren op, maakt ze zich groot, bromt ze dreigend en kan ze naar je pikken. Dit is normaal beschermend gedrag: ze verdedigt haar (al dan niet denkbeeldige) eieren.
Fysiek zie je ook veranderingen. Een broedse kip verliest vaak de veren op haar borst, waardoor er een kale plek ontstaat: de zogenaamde broedvlek. Deze warmere huid zorgt voor betere warmteoverdracht naar de eieren. Haar kam en lellen worden bleker doordat de hormonen de bloeddoorstroming naar de voortplantingsorganen verminderen in plaats van naar de kam.
Een broedse kip eet en drinkt minimaal. Ze komt hooguit een of twee keer per dag kort van het nest om snel wat te eten, te drinken en een enorme, stinkende broedpoep te produceren. Daarna gaat ze snel weer terug naar het nest. Dit gedrag kan weken aanhouden als je niet ingrijpt, en de kip kan in die periode flink afvallen en verzwakken. Dat is de reden waarom je soms moet ingrijpen, ook al is broedsdrift op zich een natuurlijk en gezond gedrag.
De broedsdrift doorbreken
Als je geen kuikens wilt of kunt hebben, is het verstandig om de broedsdrift te doorbreken. Hoe eerder je begint, hoe sneller het lukt. Het basisprincipe is het verlagen van de lichaamstemperatuur van de kip en het wegnemen van de nestsituatie. De meest effectieve methode is het plaatsen van de kip in een zogenaamde broedbreekkooi: een kooi met een gaasbodem, zonder nestmateriaal, op een koele maar niet koude plek.
De gaasbodem zorgt voor luchtcirculatie onder de kip, wat de lichaamstemperatuur verlaagt. Plaats de kooi op een verhoogde positie zodat er lucht onder door kan stromen. Zet er wel eten en water bij. Na drie tot vijf dagen in de broedbreekkooi zijn de meeste kippen weer uit de broedsdrift. Je herkent dit doordat ze weer rechtop staat, actief rondkijkt en normaal eet en drinkt in plaats van plat op de bodem te blijven zitten.
Andere methoden die soms helpen maar minder betrouwbaar zijn: de kip herhaaldelijk van het nest halen en het nest blokkeren, de eieren weghalen (hoewel sommige kippen gewoon op een leeg nest blijven zitten), of de kip tijdelijk bij een andere groep kippen zetten in een onbekende omgeving. Wat je nooit moet doen is de kip in koud water dompelen. Dit is een hardnekkige mythe die rondgaat, maar het is dierenmishandeling en kan de kip ernstig ziek maken.
Haar laten broeden: waar moet je op letten?
Als je wél kuikens wilt, is een broedse kip natuurlijk een geschenk. Een moederkip die zelf broedt en kuikens opfokt, bespaart je veel werk. Maar er zijn een paar voorwaarden. Allereerst heb je bevruchte eieren nodig, dus een haan moet aanwezig zijn (geweest). Daarnaast moet de kip een rustige, veilige broedplek hebben waar ze niet gestoord wordt door andere kippen.
Verplaats een broedse kip bij voorkeur naar een apart afgesloten broednest op de grond, met voldoende stro, en zet er eten en water vlakbij. Geef haar een oneven aantal eieren dat past onder haar lichaam: voor een klein ras als het zijdehoen is dat vier tot zes eieren, voor een groter ras acht tot twaalf. Leg de eieren bij voorkeur 's avonds onder haar, als ze rustig is.
Controleer dagelijks of de kip even van het nest komt om te eten en te drinken. Sommige broedse kippen zijn zo toegewijd dat ze dit vergeten, met alle risico's van dien. Til haar er in dat geval voorzichtig af en zet haar bij het voer. Na 21 dagen broeden zouden de kuikens moeten uitkomen. De moederkip neemt de zorg voor de kuikens grotendeels over: ze houdt ze warm, leert ze eten en beschermt ze tegen andere kippen. Dit is een prachtig proces om mee te maken.
Welke rassen zijn extra broeds?
Broedsdrift verschilt sterk per ras. Sommige kippenrassen zijn door selectie bijna volledig van hun broedsdrift afgeholpen (vooral de productierassen zoals Leghorns en Isa Browns), terwijl andere rassen juist bekendstaan om hun broedsdrift. Zijdehoentjes zijn berucht om hun sterke broedsdrift en worden zelfs gebruikt als pleegmoeder voor eieren van andere rassen en zelfs van eenden of kwartels.
Andere rassen die regelmatig broeds worden zijn de Cochin, Orpington, Wyandotte en Sussex. Bij deze rassen is het raadzaam om voorbereid te zijn op broedse periodes, vooral in het voorjaar en de vroege zomer. Als je absoluut geen broedse kippen wilt, kies dan voor rassen die zelden broeds worden, zoals de Leghorn, Barnevelder of Welsumer.
Het is goed om te weten dat niet elke hen van een broeds ras ook daadwerkelijk broeds wordt. Individuele variatie speelt een grote rol. Maar bij rassen met een sterke broedsdrift is de kans wel aanzienlijk. Een zijdehoen kan meerdere keren per seizoen broeds worden, wat een aanzienlijk deel van het jaar kan beslaan. Als je daar niet op voorbereid bent, kan dat voor zowel jou als de kip frustrerend zijn.
Gezondheidsrisico's van langdurige broedsdrift
Hoewel broedsdrift natuurlijk is, brengt het wel gezondheidsrisico's met zich mee als het te lang aanhoudt. Een broedse kip die wekenlang op het nest zit, verliest veel gewicht doordat ze nauwelijks eet. Ze kan uitgedroogd raken, vooral in warme periodes. De spieren in haar poten kunnen verzwakken door gebrek aan beweging. Daarnaast is ze vatbaarder voor parasiieten zoals bloedluis, die ongestoord in en rond het nest kunnen gedijen.
Na het broeden of na het doorbreken van de broedsdrift kan het enkele weken duren voordat een kip weer begint te leggen. Haar lichaam moet eerst herstellen en de hormoonhuishouding moet zich weer normaliseren. Geef haar in deze periode extra voedzaam voer en zorg dat ze goed eet en drinkt.
In zeldzame gevallen kan een kip die niet succesvol broedt (bijvoorbeeld op onbevruchte eieren) in een cyclus van herhaaldelijke broedsdrift belanden. Ze stopt met broeden, begint net weer te leggen en wordt dan opnieuw broeds. In zo'n geval is het verstandig om de broedsdrift actief te doorbreken en preventief het nestgedrag te ontmoedigen. Raadpleeg een dierenarts als je kip herhaaldelijk broeds wordt en er zichtbaar onder lijdt.
Veelgestelde Vragen
De effectiefste methode is een broedbreekkooi met gaasbodem op een koele plek, met eten en water. Na drie tot vijf dagen zijn de meeste kippen weer uit de broedsdrift. Dompel een kip nooit in koud water.
Zonder ingrijpen kan een kip drie weken tot soms langer dan een maand broeds blijven. Bij rassen met sterke broedsdrift, zoals zijdehoentjes, kan het zelfs meerdere keren per seizoen voorkomen.
Ja, broedsdrift is een hormonaal proces dat losstaat van de aanwezigheid van een haan. Een kip kan dus ook broeds worden op onbevruchte eieren of zelfs op een leeg nest. De eieren zullen zonder haan alleen nooit uitkomen.
Zijdehoentjes zijn het meest broeds, gevolgd door Cochins, Orpingtons en Wyandottes. Productierassen zoals Leghorns en Isa Browns worden zelden tot nooit broeds.
